Widzisz osobę bez oddechu i zauważasz na jej klatce piersiowej bliznę lub wyczuwalne pod skórą urządzenie. Pojawia się pytanie: czy wolno użyć AED, skoro ktoś ma rozrusznik serca? To naturalna obawa – nikt nie chce zaszkodzić. Problem w tym, że wahanie kosztuje czas, a każda minuta zwłoki zmniejsza szanse na przeżycie nagłego zatrzymania krążenia. Poniżej znajdziesz jasną odpowiedź, zasady bezpiecznego umieszczenia elektrod oraz pełny schemat postępowania.

Szybka odpowiedź

Tak, AED można użyć u osoby z rozrusznikiem serca. Wszczepiony rozrusznik ani kardiowerter-defibrylator nie stanowią przeciwwskazania do defibrylacji. Elektrody AED umieszcza się w odległości ponad 8 centymetrów od widocznego lub wyczuwalnego implantu, nigdy bezpośrednio nad nim. Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO i jak najszybciej podłącz AED, postępując zgodnie z jego poleceniami głosowymi.

Czy AED można użyć u osoby z rozrusznikiem serca?

Rozrusznik serca reguluje rytm pracy serca za pomocą niewielkich impulsów elektrycznych, ale nie wpływa na możliwość zastosowania defibrylacji zewnętrznej. AED samodzielnie analizuje rytm serca poprzez elektrody i wyładowanie zaleca wyłącznie wtedy, gdy wykryje rytm defibrylacyjny, czyli migotanie komór lub częstoskurcz komorowy bez tętna. Urządzenie nie podejmuje decyzji „na oko” – opiera się na analizie sygnału EKG.

Podejrzenie obecności implantu nie powinno opóźniać udzielenia pomocy. W resuscytacji liczy się czas, a zwłoka w defibrylacji zmniejsza szanse poszkodowanego bardziej niż teoretyczne ryzyko związane z implantem. Po naklejeniu elektrod odsuń się od poszkodowanego i postępuj zgodnie z komunikatami konkretnego AED – nie próbuj samodzielnie interpretować rytmu serca ani zmieniać decyzji urządzenia. Jeśli chcesz najpierw upewnić się, że to rzeczywiście nagłe zatrzymanie krążenia, sprawdź osobny poradnik: jak rozpoznać nagłe zatrzymanie krążenia i kiedy użyć AED.

AED to automatyczny defibrylator zewnętrzny, który analizuje rytm serca i informuje ratownika, czy potrzebne jest wyładowanie. Urządzenie stosuje się u osoby, która nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Obecność rozrusznika lub ICD nie wyklucza użycia AED.

Jak rozpoznać rozrusznik serca lub wszczepiony defibrylator?

W sytuacji nagłej nie zawsze da się to ustalić ze stuprocentową pewnością, ale kilka sygnałów bywa pomocnych:

  • Niewielkie, twarde uwypuklenie pod skórą, zwykle w okolicy pod obojczykiem, po prawej lub lewej stronie klatki piersiowej.
  • Widoczna blizna po zabiegu wszczepienia urządzenia.
  • Karta pacjenta, bransoletka medyczna lub informacja przy poszkodowanym wskazująca na chorobę serca.

Wygląd i umiejscowienie nie pozwalają jednak osobie bez przygotowania medycznego jednoznacznie stwierdzić, czy to rozrusznik, kardiowerter-defibrylator, czy inne urządzenie wszczepialne. Nie jest to konieczne do udzielenia pomocy. Jeśli nie masz pewności, czy poszkodowany ma implant, działaj tak samo jak w standardowej procedurze RKO i AED – szukanie potwierdzenia nie powinno opóźniać wezwania pomocy ani rozpoczęcia resuscytacji.

Gdzie przykleić elektrody AED przy rozruszniku?

  • Odsłoń klatkę piersiową poszkodowanego.
  • Sprawdź, czy pod skórą widać lub wyczuwasz twarde uwypuklenie wskazujące na implant.
  • Nie przyklejaj elektrody bezpośrednio nad urządzeniem.
  • Przesuń elektrodę zgodnie z zaleceniami i instrukcją producenta danego AED.
  • Zadbaj, aby elektrody dobrze przylegały do suchej, odsłoniętej skóry.
  • Wykonuj komunikaty głosowe i graficzne wyświetlane przez AED.
  • Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy rytmu i podczas wyładowania.

Aktualne wytyczne European Resuscitation Council (2025) zalecają umieszczenie elektrody w odległości ponad 8 centymetrów od wszczepionego urządzenia lub zastosowanie alternatywnego układu elektrod. Ta sama wartość znajduje się w wytycznych ANZCOR. Niezależnie od dokładnej odległości, nadrzędna zasada pozostaje niezmienna: elektroda nigdy nie może znajdować się bezpośrednio nad implantem.

Jeśli standardowe miejsce przyklejenia elektrody znajduje się zbyt blisko implantu, umieść ją w alternatywnej pozycji pokazanej w instrukcji danego AED. Może to być układ przednio-tylny, w którym jedna elektroda znajduje się z przodu klatki piersiowej, a druga na plecach. Nie opóźniaj jednak defibrylacji z powodu długiego mierzenia odległości.

Jak użyć AED u osoby z rozrusznikiem – krok po kroku?

  • Oceń bezpieczeństwo miejsca.
  • Sprawdź reakcję poszkodowanego.
  • Oceń, czy oddech jest prawidłowy.
  • Zadzwoń pod numer 112 lub poleć to konkretnej osobie z otoczenia.
  • Rozpocznij RKO, jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo.
  • Poproś o przyniesienie najbliższego AED.
  • Włącz urządzenie i słuchaj komunikatów głosowych.
  • Naklej elektrody, omijając miejsce implantu zgodnie z zasadami opisanymi wyżej.
  • Wykonuj polecenia AED, w tym zalecenie wyładowania, jeśli zostanie ono wskazane.
  • Kontynuuj RKO do przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego lub do pojawienia się wyraźnych oznak życia.

Obecność rozrusznika nie zmienia podstawowego algorytmu RKO i AED. Kolejność działań, częstotliwość uciśnięć klatki piersiowej i zasady bezpieczeństwa pozostają takie same jak w standardowym postępowaniu. Pełny opis techniki znajdziesz w poradniku RKO krok po kroku.

Rozrusznik serca a wszczepiony kardiowerter-defibrylator – jaka jest różnica?

Rozrusznik serca (stymulator, PPM) generuje regularne impulsy elektryczne, gdy naturalny rytm serca jest zbyt wolny lub nieregularny. Wszczepiony kardiowerter-defibrylator (ICD) dodatkowo rozpoznaje groźne zaburzenia rytmu, takie jak migotanie komór, i może samodzielnie dostarczyć wewnętrzne wyładowanie mające przywrócić prawidłowy rytm.

Dla świadka zdarzenia różnica ta w praktyce nie zmienia sposobu postępowania – w obu przypadkach elektrody AED umieszcza się z dala od wyczuwalnego urządzenia, według tych samych zasad. Jeśli ICD generuje własne wyładowania w trakcie prowadzonej resuscytacji, może to objawiać się niewielkim skurczem mięśni klatki piersiowej poszkodowanego. Nie jest to powód do przerwania RKO ani do rezygnacji z AED. Wezwanie pomocy, RKO i użycie AED nie powinny być opóźniane z tego powodu – więcej o tym, dlaczego AED i RKO należy stosować razem, przeczytasz w osobnym artykule.

Czy AED może uszkodzić rozrusznik serca?

Energia wyładowania defibrylacyjnego przechodząca bezpośrednio przez wszczepione urządzenie może w pewnych warunkach wpłynąć na jego pracę lub je uszkodzić – dlatego tak istotne jest prawidłowe rozmieszczenie elektrod z dala od implantu. Nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że przy zachowaniu zasad bezpiecznego umieszczenia elektrod ryzyko uszkodzenia jest wykluczone.

W sytuacji nagłego zatrzymania krążenia priorytetem zawsze pozostaje ratowanie życia, a nie ochrona samego urządzenia. Po zakończonej akcji ratunkowej rozrusznik lub ICD powinny zostać skontrolowane przez personel medyczny, niezależnie od tego, czy doszło do wyładowania AED.

Jakie są najczęstsze błędy podczas używania AED przy rozruszniku?

  • Całkowita rezygnacja z użycia AED z obawy przed implantem.
  • Zbyt długie poszukiwanie informacji o rodzaju urządzenia zamiast działania.
  • Przyklejenie elektrody bezpośrednio nad wyczuwalnym implantem.
  • Nieprawidłowe przesunięcie tylko jednej elektrody, bez zachowania poprawnego układu obu elektrod.
  • Zbyt długie przerwy w uciskaniu klatki piersiowej podczas przygotowywania elektrod.
  • Dotykanie poszkodowanego w trakcie analizy rytmu lub podczas wyładowania.
  • Ignorowanie komunikatów głosowych i graficznych konkretnego modelu AED.

Pełną listę typowych pomyłek i sposobów, jak ich uniknąć, znajdziesz w artykule o tym, najczęstsze błędy podczas używania AED.

Czy warto nauczyć się obsługi AED na kursie pierwszej pomocy?

Wiedza teoretyczna to dobry punkt wyjścia, ale pewność w realnej sytuacji buduje się poprzez przećwiczenie schematu działania. Kurs pierwszej pomocy online pozwala uporządkować wiedzę o RKO, bezpiecznym użyciu AED i postępowaniu w nagłym zatrzymaniu krążenia, we własnym tempie i w dogodnym czasie. Sam kurs online nie zastępuje praktycznych ćwiczeń na fantomie, ale stanowi solidną podstawę, która ułatwia późniejsze szkolenie praktyczne i szybsze podjęcie decyzji w sytuacji zagrożenia życia.

Chcesz uporządkować wiedzę o RKO i obsłudze AED? Sprawdź kursy pierwszej pomocy online i ucz się we własnym tempie.

Podsumowanie

Jeśli osoba z rozrusznikiem serca lub wszczepionym kardiowerterem-defibrylatorem nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, należy rozpocząć RKO oraz jak najszybciej podłączyć AED – implant nie jest przeciwwskazaniem do defibrylacji. Elektrody należy umieścić z dala od wyczuwalnego urządzenia, nigdy bezpośrednio nad nim, korzystając w razie potrzeby z alternatywnego układu elektrod. Postępuj zgodnie z poleceniami głosowymi AED. Obecność implantu nie powinna opóźniać wezwania pomocy ani rozpoczęcia resuscytacji – liczy się czas.

FAQ

1. Czy można użyć AED u osoby z rozrusznikiem serca?

Tak. Rozrusznik serca nie jest przeciwwskazaniem do użycia AED. Elektrody należy umieścić z dala od wyczuwalnego implantu, a nie bezpośrednio nad nim. Jeśli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO i jak najszybciej podłącz AED.

2. Gdzie przykleić elektrody AED przy rozruszniku?

Elektrodę należy przesunąć poza obszar wyczuwalnego implantu, zachowując odległość ponad 8 centymetrów, zgodnie z aktualnymi wytycznymi European Resuscitation Council. W razie potrzeby stosuje się alternatywny układ elektrod, na przykład przednio-tylny.

3. Czy rozrusznik może zakłócić analizę rytmu przez AED?

Impulsy rozrusznika mogą być widoczne w zapisie rytmu, ale świadek zdarzenia nie powinien samodzielnie interpretować sygnału. Po prawidłowym naklejeniu elektrod należy odsunąć się od poszkodowanego, nie dotykać go podczas analizy i wykonywać komunikaty AED.

4. Czy AED może uszkodzić rozrusznik serca?

Wyładowanie przechodzące bezpośrednio przez implant może wpłynąć na jego działanie, dlatego elektrody umieszcza się z dala od urządzenia. Priorytetem pozostaje ratowanie życia, a kontrolę urządzenia wykonuje później personel medyczny.

5. Czy wykonuje się RKO u osoby z rozrusznikiem?

Tak, RKO wykonuje się dokładnie tak samo jak u każdej innej osoby w nagłym zatrzymaniu krążenia, bez modyfikowania techniki z powodu obecności implantu.

6. Czy można użyć AED przy wszczepionym kardiowerterze-defibrylatorze?

Tak, zasady są analogiczne jak przy rozruszniku serca. Elektrody umieszcza się z dala od wyczuwalnego urządzenia, a obecność ICD nie powinna opóźniać wezwania pomocy, RKO ani podłączenia AED.

7. Co zrobić, jeśli nie wiadomo, czy poszkodowany ma rozrusznik?

Brak pewności nie powinien opóźniać działania. Postępuje się według standardowego schematu RKO i AED, umieszczając elektrody w typowych pozycjach.

Źródła

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje praktycznego szkolenia z pierwszej pomocy ani konsultacji z lekarzem.