Instrukcja krok po kroku

Widzisz osobę, która nie oddycha prawidłowo, ktoś przyniósł AED, a w głowie pojawia się mnóstwo pytań: czy trzeba ją rozebrać, ogolić, osuszyć? W takiej chwili liczy się każda sekunda, a obawa przed źle przyklejonymi elektrodami albo niepotrzebnym opóźnieniem defibrylacji jest jak najbardziej naturalna.

Dobra wiadomość jest taka, że samo przygotowanie sprowadza się do kilku prostych czynności, a urządzenie prowadzi Cię przez cały proces komunikatami głosowymi. Poniżej znajdziesz krótką, praktyczną instrukcję, dzięki której zadziałasz sprawnie i bez zbędnych wątpliwości.

Szybka odpowiedź

Aby przygotować klatkę piersiową przed użyciem AED, odsłoń ją i szybko osusz miejsca przyklejenia elektrod. Włącz urządzenie i wykonuj jego polecenia. Usuń plaster leczniczy lub inną przeszkodę znajdującą się pod elektrodą. Gęste owłosienie ogol tylko wtedy, gdy utrudnia przyleganie. Elektrody przyklej zgodnie z rysunkami.

Co zrobić, a czego nie robić rutynowo?

Sytuacja	Właściwe działanie
Ubranie zasłania klatkę piersiową	Odsłoń skórę w miejscach przyklejenia elektrod
Skóra jest mokra	Szybko osusz klatkę piersiową
Owłosienie nie utrudnia przylegania	Nie gol skóry
Owłosienie uniemożliwia przyklejenie	Ogol wyłącznie miejsca pod elektrody
Plaster leczniczy jest pod elektrodą	Usuń go (najlepiej w rękawiczkach) i wytrzyj skórę
Widoczne jest wszczepione urządzenie	Nie umieszczaj elektrody bezpośrednio nad nim
Biżuteria leży poza miejscem elektrody	Nie trać czasu na jej zdejmowanie

Jak przygotować klatkę piersiową krok po kroku?

Elektrody AED muszą dobrze przylegać do odsłoniętej skóry, aby urządzenie mogło prawidłowo analizować rytm serca i – jeśli wykryje rytm wymagający defibrylacji – bezpiecznie przeprowadzić wyładowanie. Ubranie, woda, gęste owłosienie czy plaster z lekiem utrudniają ten kontakt, dlatego warto w kilkanaście sekund ocenić, co realnie przeszkadza, i usunąć tylko to. Jeśli na miejscu jest druga osoba, niech w tym czasie kontynuuje RKO – przygotowanie skóry nie powinno wydłużać przerwy w uciskaniu ponad to, co konieczne.

• Sprawdź reakcję i oddech. Jeżeli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, potraktuj to jako nagłe zatrzymanie krążenia.
• Wezwij pomoc. Zadzwoń pod 112 lub 999 i poproś o przyniesienie AED.
• Rozpocznij RKO. Uciskaj klatkę piersiową z częstością 100–120 razy na minutę – zobacz też RKO krok po kroku.
• Włącz AED. Od razu wykonuj jego polecenia głosowe. Jeżeli jest drugi ratownik, niech w tym czasie kontynuuje uciskanie klatki piersiowej – przerwijcie dopiero, gdy urządzenie poleci nie dotykać poszkodowanego.
• Odsłoń klatkę piersiową. Zdejmij lub rozetnij ubranie zasłaniające miejsca przyklejenia elektrod.
• Szybko oceń skórę. Osusz ją, jeśli jest mokra, i usuń przeszkody znajdujące się bezpośrednio pod elektrodami.
• Ogol skórę tylko w razie konieczności. Zrób to wyłącznie wtedy, gdy bardzo gęste owłosienie uniemożliwia przyleganie elektrod.
• Przyklej elektrody. Kieruj się rysunkami znajdującymi się na elektrodach lub ich opakowaniu.
• Odsuń się podczas analizy. Upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego.
• Wykonaj polecenie AED. Po wyładowaniu albo komunikacie, że nie jest ono wskazane, natychmiast wznów RKO.

Ubranie i biustonosz – co trzeba zdjąć?

Elektrod nie przykleja się na ubranie – nawet cienka koszulka osłabia kontakt ze skórą. Najszybciej odsłonisz klatkę piersiową, rozcinając ubranie nożyczkami z zestawu AED lub zdejmując je bez zbędnej zwłoki.

Biustonosz usuń, rozepnij lub przesuń, jeśli zasłania miejsca przyklejenia elektrod albo uniemożliwia ich pełne przyleganie do skóry. Nie poświęcaj czasu na całkowite zdejmowanie bielizny, jeżeli nie przeszkadza ona w prawidłowym umieszczeniu elektrod.

Zrozumiała jest obawa przed odsłonięciem kogoś publicznie, ale ratowanie życia ma pierwszeństwo. Możesz poprosić świadków o osłonięcie poszkodowanej kocem, bez opóźniania przyklejenia elektrod.

Mokra klatka piersiowa

Mokra skóra pogarsza przyleganie elektrod, dlatego warto ją szybko osuszyć przed ich przyklejeniem – dotyczy to zarówno potu, jak i deszczu.

Jeśli poszkodowany znajduje się w wodzie, wyciągnij go i ułóż w bezpiecznym miejscu, a następnie szybko osusz klatkę piersiową, by elektrody dobrze się przykleiły. Samo mokre czy nawet metalowe podłoże zwykle nie wyklucza użycia AED – najważniejsze jest, żeby podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie dotykał poszkodowanego. Więcej na ten temat w artykule mokra klatka piersiowa a AED.

Owłosienie klatki piersiowej

U większości osób owłosienie nie przeszkadza w przyklejeniu elektrod i nie trzeba go usuwać. Golenie ma sens tylko wtedy, gdy jest na tyle gęste, że elektroda nie przylega całą powierzchnią lub odkleja się.

Jeżeli elektroda nie przylega z powodu bardzo gęstego owłosienia, użyj maszynki z zestawu AED i ogol tylko miejsce pod elektrodę. Jeśli nie masz maszynki, dociśnij elektrodę i postępuj zgodnie z komunikatami urządzenia – nie opóźniaj defibrylacji bardziej, niż to konieczne. Więcej w artykule Czy owłosienie przeszkadza w użyciu AED?.

Plastry lecznicze, biżuteria i urządzenia wszczepione

Plastry lecznicze. Jeśli w miejscu przyklejenia elektrody jest plaster z lekiem, usuń go – w miarę możliwości w rękawiczkach – a następnie wytrzyj skórę i dopiero wtedy przyklej elektrodę. Nigdy nie umieszczaj elektrody bezpośrednio na plastrze ani pozostałościach leku.

Biżuteria. Łańcuszków i innej biżuterii zwykle nie trzeba zdejmować, jeżeli nie przeszkadzają w przyklejeniu elektrod. Jeśli metalowy przedmiot znajduje się bezpośrednio w miejscu elektrody, szybko przesuń go na bok. Nie opóźniaj użycia AED z powodu zdejmowania biżuterii znajdującej się poza obszarem elektrod.

Rozrusznik serca lub kardiowerter-defibrylator. Wszczepione urządzenie widać zwykle jako niewielkie zgrubienie pod skórą, często z blizną. To nie przeciwwskazanie do użycia AED – elektrodę przyklej po prostu obok, nie bezpośrednio nad nim, zachowując możliwie standardowy układ wskazany na rysunku elektrod. Nie trać czasu na dokładne odmierzanie odległości.

Gdzie przykleić elektrody AED?

U osoby dorosłej jedną elektrodę umieszcza się po prawej stronie klatki piersiowej, poniżej obojczyka i obok mostka. Drugą przykleja się po lewej stronie klatki piersiowej, poniżej pachy. Dzięki takiemu ułożeniu serce znajduje się pomiędzy elektrodami, co pozwala impulsowi elektrycznemu przez nie przepłynąć.

Najważniejsze są rysunki umieszczone na elektrodach lub ich opakowaniu – to one pokazują prawidłowe rozmieszczenie dla danego zestawu i pozwalają nie pomylić stron. Elektrody przykleja się na odsłoniętą, możliwie suchą skórę i dociska tak, żeby przylegały całą powierzchnią, bez zagięć i fałd. Rozmieszczenie może się nieznacznie różnić zależnie od wieku czy typu elektrod.

Najczęstsze błędy

• Zbyt długie rozbieranie poszkodowanego → usuń tylko tyle ubrania, ile potrzeba.
• Golenie całej klatki piersiowej bez potrzeby → usuwaj owłosienie tylko w miejscach elektrod.
• Niewłaściwe rozmieszczenie elektrod → kieruj się rysunkiem na elektrodzie i poleceniami AED.
• Przerwanie RKO na zbyt długi czas → przygotowuj klatkę piersiową równolegle z uciskaniem, jeśli jest drugi ratownik.
• Dotykanie poszkodowanego podczas analizy rytmu lub wyładowania → odsuń się i upewnij, że robią to też inni świadkowie.
• Obawa przed użyciem AED i oczekiwanie wyłącznie na pogotowie → urządzenie samo analizuje rytm i zaleca wyładowanie tylko wtedy, gdy wykryje rytm wymagający defibrylacji.

Jak wygląda użycie AED w praktyce?

Cała sekwencja wygląda następująco: ocena bezpieczeństwa, sprawdzenie reakcji i oddechu, wezwanie numeru 112, rozpoczęcie RKO, włączenie AED, przygotowanie klatki piersiowej, przyklejenie elektrod, analiza rytmu serca przez urządzenie, wyładowanie – jeśli AED je zaleci – i natychmiastowe wznowienie RKO.

AED analizuje rytm serca i zaleca wyładowanie tylko wtedy, gdy wykryje rytm uznawany przez urządzenie za wymagający defibrylacji.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy przed użyciem AED trzeba zdjąć ubranie i biustonosz?

Tak, klatkę piersiową trzeba odsłonić, bo elektrod nie przykleja się na ubranie – najszybciej zrobisz to nożyczkami z zestawu AED. Biustonosz usuwasz, rozpinasz lub przesuwasz tylko wtedy, gdy zasłania miejsca elektrod albo uniemożliwia ich pełne przyleganie do skóry. Nie trać czasu na całkowite zdejmowanie bielizny, jeśli nie przeszkadza ona w umieszczeniu elektrod.

Czy trzeba ogolić klatkę piersiową przed użyciem AED?

Zwykle nie – golenie wykonuje się tylko wtedy, gdy gęste owłosienie uniemożliwia elektrodzie przyleganie całą powierzchnią. Usuwasz wtedy włosy wyłącznie w miejscach pod elektrody, najlepiej maszynką z zestawu AED. U większości osób ten krok można pominąć.

Czy można użyć AED na mokrej osobie lub w deszczu?

Tak, ale wcześniej trzeba szybko osuszyć klatkę piersiową w miejscach przyklejenia elektrod. Jeśli poszkodowany leżał w wodzie, najpierw wyciągnij go i ułóż w bezpiecznym miejscu. Samo mokre otoczenie nie wyklucza użycia AED – ważne, by nikt nie dotykał poszkodowanego podczas analizy rytmu i wyładowania.

Czy biżuteria przeszkadza w użyciu AED?

Zwykle nie. Biżuterii znajdującej się poza miejscem przyklejenia elektrod nie trzeba zdejmować. Jeśli łańcuszek lub inny metalowy przedmiot leży dokładnie pod planowanym miejscem elektrody, przesuń go na bok. Nie opóźniaj użycia AED, próbując zdejmować biżuterię, która nie przeszkadza w przyklejeniu elektrod.

Czy można użyć AED u osoby z rozrusznikiem serca?

Tak, wszczepiony rozrusznik lub kardiowerter nie jest przeciwwskazaniem do użycia AED. Widoczny jako zgrubienie pod skórą, wymaga jedynie przyklejenia elektrody obok niego, a nie bezpośrednio nad nim, zgodnie ze standardowym układem wskazanym na rysunku elektrod.

Co zrobić, jeśli na klatce piersiowej jest plaster leczniczy?

Plaster z lekiem zawsze usuń – najlepiej w rękawiczkach – i wytrzyj skórę przed przyklejeniem elektrody. Nigdy nie przyklejaj elektrody bezpośrednio na plastrze ani pozostałościach leku, bo pogarsza to kontakt i może wpłynąć na skuteczność defibrylacji.

Źródła i weryfikacja medyczna

Treść oparto na wytycznych European Resuscitation Council (ERC) 2025, ich krajowej adaptacji przygotowanej przez Polską Radę Resuscytacji oraz materiałach edukacyjnych Medycyna Praktyczna i Resuscitation Council UK.

• European Resuscitation Council, Guidelines 2025 (wersja angielska) – erc.edu
• Polska Rada Resuscytacji, Resuscytacja dla każdego – adaptacja wytycznych ERC 2025 – prc.krakow.pl
• Medycyna Praktyczna (mp.pl), AED – automatyczny defibrylator zewnętrzny – mp.pl
• Resuscitation Council UK, Guidance: Defibrillators – resus.org.uk

Autor: [imię i nazwisko – do uzupełnienia przez redakcję]. Data publikacji: [do uzupełnienia]. Data ostatniej aktualizacji: [do uzupełnienia]. Przed publikacją zalecana jest weryfikacja treści przez uprawnionego ratownika medycznego lub instruktora pierwszej pomocy – dopiero po niej można dodać informację „zweryfikowano merytorycznie”.

Kurs pierwszej pomocy online

Czytanie instrukcji to jedno, a działanie w realnym stresie – zupełnie co innego. Na kursie pierwszej pomocy online przećwiczysz RKO i obsługę AED oraz poznasz sytuacje nietypowe – rozrusznik serca, mokrą skórę, plaster leczniczy – zanim spotkasz je naprawdę. Materiały są dostępne 24/7, a po zaliczeniu krótkiego testu otrzymujesz certyfikat. Firmy znajdą osobny wariant: kurs pierwszej pomocy dla pracowników.

Chcesz czuć się pewnie, gdy zobaczysz kogoś bez oddechu? Sprawdź kurs pierwszej pomocy online i przećwicz kolejność działań przy RKO i AED, zanim będziesz musiał zadziałać naprawdę.

Źródło zdjęcia: Image by prostooleh on Magnific