Krztusiec często kojarzy się z chorobą wieku dziecięcego, ale zachorować można w każdym wieku. U osoby dorosłej infekcja nie zawsze przebiega w charakterystyczny sposób. Zamiast głośnego „piania” po napadzie kaszlu może występować uporczywy, suchy kaszel, który nasila się w nocy i trwa przez wiele tygodni.

Taki kaszel łatwo pomylić z przeziębieniem, zapaleniem oskrzeli, alergią albo kaszlem poinfekcyjnym. O rozpoznaniu krztuśca nie decyduje jednak pojedynczy objaw ani sam czas trwania dolegliwości. Potrzebna jest ocena lekarska, a niekiedy także odpowiednio dobrane badania.

W artykule wyjaśniamy, jakie są objawy krztuśca u dorosłych, kiedy umówić wizytę u lekarza, a kiedy problemy z oddychaniem wymagają natychmiastowego wezwania pomocy.

Szybka odpowiedź: kiedy kaszel przy krztuścu jest niebezpieczny?

Niebezpieczny jest nie sam czas trwania kaszlu, lecz towarzyszące mu zaburzenia oddychania. Napadowy, nasilający się kaszel lub wymioty po napadzie wymagają konsultacji lekarskiej. Dzwoń pod 112 albo 999, jeśli chory sinieje, traci przytomność, ma drgawki, nie może nabrać powietrza albo nie oddycha prawidłowo.

Czym jest krztusiec?

Krztusiec, nazywany także kokluszem, jest zakaźną chorobą dróg oddechowych wywoływaną przez bakterię Bordetella pertussis.Jak wyjaśnia Pacjent.gov.pl zakażenie szerzy się głównie przez wydzieliny z dróg oddechowych podczas bliskiego kontaktu, kaszlu lub kichania. Choroba może dotyczyć zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Odporność po szczepieniu i po przechorowaniu nie utrzymuje się przez całe życie, jak wskazuje Szczepienia.Info. Dlatego osoba zaszczepiona w dzieciństwie może zachorować po wielu latach. U młodzieży, dorosłych i osób częściowo uodpornionych objawy bywają łagodniejsze lub nietypowe, potwierdzają dane ECDC dotyczące krztuścaco utrudnia rozpoznanie i sprzyja nieświadomemu zakażaniu innych.

Jakie są objawy krztuśca u dorosłych?

Przebieg krztuśca tradycyjnie dzieli się na trzy fazy, ale u osoby dorosłej granice między nimi mogą nie być wyraźne.

Pierwsze objawy krztuśca

Na początku choroba może przypominać zwykłą infekcję dróg oddechowych. Mogą pojawić się:

  • katar
  • ból lub podrażnienie gardła
  • stan podgorączkowy
  • łagodny, suchy kaszel
  • kaszel nasilający się w nocy

Faza nieżytowa trwa zazwyczaj około 1–2 tygodni. W tym okresie chory może intensywnie zakażać, chociaż objawy nie wskazują jeszcze jednoznacznie na krztusiec.

Napadowy kaszel przy krztuścu

W kolejnej fazie kaszel może stawać się coraz bardziej uporczywy. Typowe są serie gwałtownych kaszlnięć występujących na jednym wydechu, po których chory próbuje nabrać powietrza. Napad może kończyć się wymiotami, silnym zmęczeniem, zaczerwienieniem twarzy albo uczuciem braku tchu.

Charakterystyczny głośny wdech, potocznie nazywany „pianiem”, nie musi wystąpić u dorosłego. U części osób jedynym wyraźnym objawem jest przewlekły, suchy kaszel, szczególnie uciążliwy nocą.

Ile trwa kaszel przy krztuścu?

Kaszel może utrzymywać się przez wiele tygodni, a niekiedy przez kilka miesięcy. Z czasem napady zwykle występują rzadziej i są mniej nasilone, ale mogą powracać podczas kolejnych infekcji dróg oddechowych.

Nie warto jednak czekać kilka tygodni na samoistne ustąpienie objawów. Wcześniejsza konsultacja jest szczególnie ważna po kontakcie z osobą chorą lub przed kontaktem z niemowlęciem, kobietą w ciąży albo osobą z obniżoną odpornością.

Krztusiec czy zwykły kaszel – czym mogą się różnić?

Objawy krztuśca nakładają się na objawy wielu innych chorób. Poniższe zestawienie pomaga zauważyć sygnały wymagające diagnostyki, ale nie pozwala samodzielnie potwierdzić ani wykluczyć zakażenia.

Cecha Możliwy krztusiec u dorosłego Typowa infekcja wirusowa
Początek Często łagodny, podobny do przeziębienia Często katar, ból gardła, osłabienie lub gorączka
Charakter kaszlu Suchy, narastający, czasem napadowy Suchy lub mokry; zwykle stopniowo łagodnieje
Objawy po napadzie Możliwe wymioty, wyczerpanie lub trudność w nabraniu powietrza Zwykle brak typowych wymiotów po serii kaszlnięć
Samopoczucie między napadami Może być względnie dobre Zależy od rodzaju i etapu infekcji
Czas trwania Często wiele tygodni Kaszel może utrzymywać się także po ustąpieniu infekcji
Co rozstrzyga? Wywiad, badanie lekarskie i – gdy wskazane – badania laboratoryjne Ocena kliniczna; czasem potrzebna dalsza diagnostyka

Kiedy kaszel wymaga konsultacji lekarskiej?

Skontaktuj się z lekarzem, jeżeli kaszel:

  • jest napadowy, wyraźnie się nasila lub utrudnia sen,
  • utrzymuje się dłużej niż można oczekiwać przy zwykłej infekcji,
  • kończy się wymiotami albo silnym wyczerpaniem,
  • pojawił się po kontakcie z osobą chorą na krztusiec,
  • towarzyszy mu pogorszenie stanu ogólnego, gorączka, ból w klatce piersiowej lub duszność,
  • występuje u osoby z chorobą przewlekłą, obniżoną odpornością lub w starszym wieku.

Nie odkładaj konsultacji, jeśli chory miał kontakt z niemowlęciem, kobietą w ciąży lub inną osobą narażoną na ciężki przebieg krztuśca. Lekarz zdecyduje, czy potrzebna jest diagnostyka, leczenie albo działania dotyczące osób z bliskiego otoczenia.

Kiedy dzwonić pod 112 lub 999?

Natychmiast wezwij pomoc, gdy podczas kaszlu lub po jego napadzie chory:

  • ma poważne trudności z oddychaniem albo nie może nabrać powietrza,
  • sinieje wokół ust lub na twarzy,
  • traci przytomność lub nie reaguje,
  • nie oddycha prawidłowo,
  • ma drgawki,
  • gwałtownie się pogarsza i budzi to obawę o jego życie.

Nie czekaj na potwierdzenie, że przyczyną jest krztusiec. Dyspozytor numeru alarmowego oceni sytuację i przekaże instrukcje dalszego postępowania.

Co zrobić podczas silnego napadu kaszlu?

Jeżeli osoba jest przytomna i kaszle, ale oddycha między napadami:

  • Zachowaj spokój i zostań przy chorym.
  • Pozwól mu przyjąć pozycję, w której najłatwiej mu oddychać; zwykle jest to pozycja siedząca lub lekko pochylona do przodu.
  • Poluzuj uciskającą odzież i obserwuj oddech, reakcję oraz kolor skóry.
  • Nie podawaj jedzenia ani napojów podczas intensywnego napadu.
  • Jeśli pojawią się objawy alarmowe, zadzwoń pod 112 lub 999 i stosuj się do poleceń dyspozytora.

Kaszel w przebiegu krztuśca nie jest tym samym co zadławienie ciałem obcym. Nie stosuj uderzeń między łopatki ani uciśnięć nadbrzusza, jeżeli nie ma podejrzenia niedrożności dróg oddechowych spowodowanej ciałem obcym.

Jeśli chory straci przytomność, sprawdź, czy oddycha prawidłowo. Przy prawidłowym oddechu ułóż go w pozycji bezpiecznej i wezwij pomoc. Jeżeli nie oddycha prawidłowo, zadzwoń pod 112 lub 999, rozpocznij RKO i użyj AED, gdy jest dostępne. Więcej znajdziesz w poradniku: nagłe zatrzymanie krążenia – objawy i pierwsza pomoc.

Czy krztusiec u dorosłych jest groźny? Możliwe powikłania

Krztusiec jest największym zagrożeniem dla nieuodpornionych niemowląt, ale długotrwały, gwałtowny kaszel może prowadzić do powikłań również u dorosłych. Należą do nich m.in. omdlenia, zaburzenia snu, nietrzymanie moczu, zapalenie płuc oraz złamania żeber wywołane silnymi napadami kaszlu.

Ryzyko cięższego przebiegu może być większe u osób starszych i z chorobami przewlekłymi. Nowy ból w klatce piersiowej, wyraźna duszność albo znaczne pogorszenie samopoczucia wymagają oceny medycznej.

Czy krztusiec jest zakaźny?

Tak. Krztusiec jest wysoce zakaźną chorobą dróg oddechowych. Osoba chora może zakażać już wtedy, gdy ma jedynie katar i łagodny kaszel. Według Światowej Organizacji Zdrowia osoba nieleczona może zakażać przez około trzy tygodnie od początku kaszlu. Zastosowanie antybiotyku może skrócić ten okres, ale o ograniczeniu kontaktów i powrocie do pracy powinien zdecydować lekarz.

Przy podejrzeniu krztuśca:

  • skontaktuj się z lekarzem,
  • ogranicz bliski kontakt z innymi, zwłaszcza z niemowlętami i kobietami w ciąży,
  • zasłaniaj usta i nos podczas kaszlu,
  • często myj ręce,
  • wietrz pomieszczenia,
  • przestrzegaj zaleceń dotyczących leczenia i ograniczenia kontaktów.

Jak diagnozuje się krztusiec u dorosłych?

Lekarz bierze pod uwagę charakter kaszlu, czas trwania objawów, szczepienia i możliwy kontakt z osobą zakażoną. W zależności od etapu choroby może zlecić badanie materiału z nosogardła metodą PCR, posiew lub badania serologiczne, których zastosowanie i optymalny czas wykonania opisują wytyczne diagnostyczne CDC.

Wartość poszczególnych metod zależy m.in. od czasu, jaki upłynął od początku objawów, wcześniejszego leczenia i historii szczepień. Dlatego nie należy samodzielnie wybierać testu ani interpretować wyniku bez uwzględnienia obrazu klinicznego.

Jak leczy się krztusiec?

Podstawą leczenia przyczynowego są antybiotyki przepisane przez lekarza. Największy wpływ na przebieg objawów mogą mieć wtedy, gdy zostaną zastosowane wcześnie. Leczenie ogranicza również obecność bakterii w drogach oddechowych i ryzyko dalszego zakażania.

Antybiotyk rozpoczęty później nie zawsze szybko zahamuje kaszel, ponieważ dolegliwości mogą utrzymywać się mimo usunięcia bakterii. Nie stosuj samodzielnie antybiotyków ani leków hamujących kaszel. O leczeniu objawowym, potrzebie kontroli i ewentualnej hospitalizacji decyduje lekarz.

Czy można zachorować na krztusiec po szczepieniu?

Tak. Ochrona po szczepieniu z czasem słabnie, dlatego zachorowanie jest możliwe również u osoby szczepionej w dzieciństwie. Przebieg może być wówczas mniej charakterystyczny, co nie wyklucza możliwości przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Zgodnie z aktualnym kalendarzem szczepień dorosłych osobom dorosłym zaleca się dawkę przypominającą szczepionki Tdap co 10 lat. Szczepienie przeciw krztuścowi zaleca się także w każdej ciąży, zgodnie z aktualnymi zasadami i po kwalifikacji medycznej. Indywidualny schemat należy omówić z lekarzem lub osobą uprawnioną do kwalifikacji i szczepienia.

Dlaczego warto znać zasady pierwszej pomocy?

Kurs pierwszej pomocy nie służy do rozpoznawania ani leczenia krztuśca. Pomaga jednak przygotować się na nagłe pogorszenie stanu chorego: rozpoznać brak prawidłowego oddechu, wezwać pomoc, ułożyć osobę nieprzytomną w pozycji bezpiecznej, rozpocząć RKO i użyć AED.

Takie umiejętności przydają się nie tylko podczas infekcji, ale także w domu, pracy i podróży. Chcesz nauczyć się oceniać przytomność i oddech, prawidłowo wezwać pomoc, rozpocząć RKO i użyć AED? Sprawdź kursy pierwszej pomocy online z certyfikatem i uporządkuj schemat działania w nagłych sytuacjach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy krztusiec u dorosłego może przebiegać bez „piania”?

Tak. Charakterystyczny głośny wdech po napadzie kaszlu częściej kojarzy się z przebiegiem choroby u dzieci. U osoby dorosłej krztusiec może powodować jedynie uporczywy, suchy lub napadowy kaszel. Brak „piania” nie wyklucza zakażenia i nie powinien opóźniać konsultacji.

Kiedy kaszel wymaga pilnej pomocy?

Przedłużający się, napadowy lub nasilający się kaszel jest powodem do konsultacji lekarskiej. Dzwoń pod 112 lub 999, gdy chory ma poważne trudności z oddychaniem, sinieje, traci przytomność, ma drgawki albo nie oddycha prawidłowo. Nie czekaj wtedy na ustalenie przyczyny kaszlu.

Czy krztusiec u dorosłych jest zakaźny?

Tak. Zakażenie przenosi się głównie przez wydzieliny z dróg oddechowych podczas bliskiego kontaktu, kaszlu i kichania. Chory może zakażać już w początkowej fazie przypominającej przeziębienie. Czas ograniczenia kontaktów z innymi zależy m.in. od leczenia i powinien zostać ustalony z lekarzem.

Czy z podejrzeniem krztuśca można chodzić do pracy?

Osoba z podejrzeniem krztuśca powinna skontaktować się z lekarzem i ograniczyć bliskie kontakty do czasu otrzymania zaleceń. Decyzja o powrocie do pracy zależy m.in. od rozpoznania, zastosowanego leczenia oraz charakteru pracy, szczególnie gdy obejmuje ona kontakt z niemowlętami lub kobietami w ciąży.

Czy osoba zaszczepiona może zachorować na krztusiec?

Tak, ponieważ odporność po szczepieniu z czasem słabnie. U osoby zaszczepionej objawy mogą być łagodniejsze lub mniej typowe, ale nadal możliwe jest zakażenie i transmisja bakterii. Dorosłym zaleca się dawkę przypominającą Tdap co 10 lat, zgodnie z aktualnym kalendarzem szczepień.

Jakie badania wykonuje się przy podejrzeniu krztuśca?

W diagnostyce wykorzystuje się m.in. badanie materiału z nosogardła metodą PCR, posiew oraz badania serologiczne. Dobór metody zależy od czasu trwania objawów, dotychczasowego leczenia i szczepień. O tym, które badanie ma wartość w konkretnej sytuacji, powinien zdecydować lekarz.

Czy krztusiec można leczyć domowymi sposobami?

Domowe sposoby nie usuwają bakterii wywołującej krztusiec i nie zastępują konsultacji. Choroba może wymagać antybiotyku przepisanego przez lekarza. Odpoczynek lub odpowiednie nawodnienie mogą wspierać samopoczucie między napadami, ale nie powinny opóźniać diagnostyki ani zaleconego leczenia.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W razie poważnych trudności z oddychaniem, sinienia, utraty przytomności, drgawek lub braku prawidłowego oddechu zadzwoń pod 112 albo 999.

Źródła

Źródło zdjęcia: krakenimages  / Magnific